आदरणीय फरकटे सर: भीतीकडून आदराकडे…
काही शिक्षक आपल्या आयुष्यात केवळ एक विषय शिकवून जात नाहीत, तर ते आपल्या जगण्याचा पाया भक्कम करतात. शालेय वयाच्या उंबरठ्यावर असताना ज्या नावाची मनात प्रचंड दहशत होती, तेच नाव पुढे जाऊन आदर, आपुलकी आणि कृतज्ञतेचे प्रतीक बनेल असं तेव्हा कोवळ्या मनाला वाटलंही नव्हतं. ते नाव म्हणजे शशिकांत फरकटे सर.
भीतीची किनार आणि दिंडेवाडी विद्यालयाची वाट
२००३-२००४ चा तो काळ. आम्ही नुकतीच चौथीची परीक्षा पास झालो होतो. पाचवीच्या प्रवेशासाठी मानवळे शाळा, केंद्र शाळा दिंडेवाडी आणि ‘दिंडेवाडी विद्यालय, दिंडेवाडी’ असे पर्याय समोर होते. पण त्या काळात दिंडेवाडी विद्यालयाचा दबदबा आणि नावलौकिकच वेगळा होता. आमच्या भागातील सर्रास विद्यार्थी त्याच शाळेची वाट धरायचे. मे महिन्याची सुट्टी सुरू होती, पण गावातील मुलांच्या गप्पांमध्ये अभ्यासापेक्षा एकाच नावाचा दरारा जास्त होता—फरकटे सर!
“सर खूप मारतात, लय कडक आहेत!” आधी शाळेत गेलेल्या वरिष्ठ मुलांकडून ऐकलेल्या या कथांमुळे आमच्या कोवळ्या मनात फरकटे सरांच्या नावाची भलीमोठी दहशत निर्माण झाली होती. सुट्टी संपत आली तरी मनावर तीच भीती सावलीसारखी पिंगा घालत होती.
पहिली भेट आणि अभ्यासाची वेगळी शैली
१६ जून २००३. अखेर तो दिवस उगवला. सुट्ट्या संपल्या आणि आम्ही धडधडत्या छातीने दिंडेवाडी विद्यालयात पाऊल ठेवले. फरकटे सर आम्हाला इंग्रजी आणि भूगोल हे दोन महत्त्वाचे विषय शिकवायचे, सोबतच स्कॉलरशिपच्या वर्गाला बुद्धिमत्ता चाचणीचा तास घ्यायचे.
शाळेत गेल्यानंतर काही दिवसांतच मनातील ती भीती हळूहळू विरघळू लागली. सरांची बुद्धिमत्ता, विषयावरील प्रभुत्व आणि शिकवण्याची शैली इतकी अप्रतिम होती की त्यांचा तास कधी संपायचा ते कळायचंच नाही. रुक्ष आणि अवघड वाटणारे इंग्रजीचे शब्द किंवा भूगोलाचे नकाशे सर इतक्या सहजतेने डोक्यात उतारायचे की अभ्यास हा दडपण न वाटता एक आनंद वाटू लागला. स्कॉलरशिपच्या बुद्धिमत्ता तासाला तर त्यांची हुशारी आणि क्लृप्त्या पाहून आम्ही अवाक व्हायचो.
मारण्यामागची माया आणि गालावरचा तो मायेचा स्पर्श
ज्या करड्या शिस्तीची आम्हाला भीती वाटत होती, त्या शिस्तीमागे विद्यार्थ्यांबद्दल असणारा प्रचंड जिव्हाळा नंतर हळूहळू उमजू लागला. सर कधीमधी गाल पेंदायचे. लहान असताना त्याचा अर्थ समजला नाही, पण आज मागे वळून पाहताना जाणीव होते की, त्या कठोर दिसणाऱ्या शिक्षकाच्या मनात लहान मुलांबद्दल किती अथांग प्रेम आणि आपुलकी दडलेली होती.
त्यांनी अभ्यासासाठी किंवा शिस्तीसाठी कधी हात उचललाही असेल, पण तो मार स्वार्थासाठी नव्हता, तर आमच्या भविष्याची घडी व्यवस्थित बसवण्यासाठी होता. कुंभार जसा मातीच्या मडक्याला बाहेरून फटका मारून आतून हाताचा आधार देतो, तसाच तो प्रत्येक मार आमच्या आयुष्याला योग्य आकार देणारा ठरला.
काळाच्या पलीकडचे नाते: आजही कायम असणारा जिव्हाळा
काळाच्या ओघात शाळा सुटली, वयाची वर्षे सरली, आम्ही आपापल्या आयुष्यात आणि कारकिर्दीत व्यस्त झालो. पण फरकटे सरांचे आणि आमचे नाते मात्र तिथेच थांबले नाही. सर आजही तितक्याच आपुलकीने संपर्कात आहेत. “काय करतोस? कसा आहेस?” हा त्यांचा एक काळजीयुक्त फोन किंवा संदेश मनाला एका क्षणात पुन्हा त्याच शाळेच्या वर्गात घेऊन जातो. आजच्या धावपळीच्या जगात जिथे नाती जुजबी होत चालली आहेत, तिथे एका शिक्षकाने आपल्या विद्यार्थ्याची वर्षांनुवर्षे अशीच काळजी वाहणे, ही खूप मोठी आणि भाग्याची गोष्ट आहे.
शिक्षक दिनाच्या निमित्ताने आज मागे वळून पाहताना मन कृतज्ञतेने भरून येते. ज्यांनी आम्हाला केवळ पुस्तकातले ज्ञान दिले नाही, तर आयुष्यात कसे उभे राहायचे याची शिस्त शिकवली, अशा आदरणीय शशिकांत फरकटे सरांच्या चरणी कोटी कोटी प्रणाम.
सरांना शिक्षक दिनाच्या मनःपूर्वक आणि उदंड आयुष्याच्या हार्दिक शुभेच्छा!
जोतीराम बाबु शिंदे
संपर्क: ८८९८९५५५९३