काही आवाज असतात, जे नुसते कानात पडत नाहीत, तर थेट काळजात घर करतात. शाहीर चंद्रकांत माने यांचा आवाज आणि त्यांचे ‘शिवबा राज छत्रपती झालं ग!’ हे लोकआख्यान याचपैकी आहे. जेव्हा ते माईक पकडतात, तेव्हा ती केवळ एक ‘परफॉर्मन्स’ नसते, तर ती महाराष्ट्राच्या मातीतल्या स्वाभिमानाची आणि शिवबांच्या पराक्रमाची उरस्फोड असते. मला खात्री आहे, तुम्हीही त्यांच्या गाण्याने भारावून गेला असाल!
संघर्ष: एका शाहिराची अश्रुपूर्ण कहाणी
आजचा हा यशाचा दिमाखदार प्रवास माने यांना सहज मिळाला नाही. त्यांच्या आयुष्याची कहाणी म्हणजे नशिबाशी आणि गरिबीशी दिलेला एक अविरत लढा आहे.
भुकेची आणि कलेची ओढ: एका साध्या, ग्रामीण कुटुंबातून आलेले माने. त्यांच्या लहानपणी लोककला होती, पण पोटाला पुरेसं अन्न नव्हतं. कलेवरचं प्रेम इतकं होतं की, पोटाची भूक बाजूला ठेवून त्यांनी तुणतुण्याला आणि ढोलकीला आपलंसं केलं.
अपमान आणि उपेक्षा: पारंपरिक शाहिरी आणि लोककलेला सगळ्यात शेवटचं स्थान दिलं जात होतं. ‘अरे, हे काय जुन्या जमान्याचं गाणं घेऊन आलायस?’ असे टोमणे, कार्यक्रमांमध्ये झालेली उपेक्षा… हे सगळं पचवूनही, त्यांनी आपल्या कलेचा मान कधी कमी होऊ दिला नाही. अनेक रात्र त्यांनी रेल्वे स्टेशनवर काढल्या असतील, तर कधी मिळेल त्या गाडीत बसून मैलोनमैल प्रवास केला असेल. डोळ्यांत पाणी आणणारा हा संघर्ष त्यांनी केवळ शिवरायांवरील श्रद्धेपोटी केला.
अस्सलपणाचा हट्ट: ‘डीजे’ (DJ) आणि ‘रीमिक्स’ च्या या जमान्यात, त्यांनी आपल्या गाण्याचा अस्सल मराठमोळा बाज टिकवून ठेवला. ही त्यांची सर्वात मोठी कमाई आहे. लोकांना हवं ते देण्याऐवजी, लोकांना आपल्या मातीची गोष्ट सांगण्याचा त्यांनी हट्ट धरला.
‘द फोक आख्यान’: लोककलेचा जिवंत ठेवा
चंद्रकांत माने आणि त्यांची टीम ‘द फोक आख्यान’ (The Folk Aakhyan) घेऊन जेव्हा महाराष्ट्रात फिरते, तेव्हा तो केवळ एक कार्यक्रम नसतो, तो संस्कृतीचा उत्सव असतो. महाराष्ट्रातील लोककला आणि इतिहास जिवंत होतो.
महाराष्ट्राचे तीर्थक्षेत्र: पुणे, मुंबई, नाशिक, संभाजीनगर (औरंगाबाद) पासून ते थेट रायगडाच्या पायथ्याशी! त्यांच्या कार्यक्रमाला झालेली गर्दी बघून अंग शहारून जाते. अनेक राजकीय नेते आणि मान्यवरांनी त्यांच्या कलेला सन्मानित केलं आहे. कोथरूडमध्ये एका मंत्र्याने त्यांना आपल्या हातातील घड्याळ काढून दिलं, ही घटना त्यांच्या कलेच्या ताकदीची साक्ष देते.
शिवरायांवरील निस्सीम प्रेम: त्यांचे ‘शिवबा राज छत्रपती’ असो, किंवा आई भवानीचा गोंधळ. त्यांच्या आवाजात व्यावसायिकता नाही, तर श्रद्धा आहे. ते जेव्हा पोवाडा गातात, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांत पाणी येतं; ही भावना प्रेक्षकांनाही रडवते.
माझा हृदयस्पर्श! मी तुमचा निस्सीम चाहता!
शाहीर चंद्रकांत माने, तुमच्यावरचा हा लेख मी माझ्या अंतःकरणातून लिहित आहे. तुम्ही केवळ एक चांगले गायक नाही, तर तुम्ही एक सत्यनिष्ठ आणि प्रामाणिक माणूस आहात.
तुमचा संघर्ष, तुमची जिद्द आणि तुमच्या कलेतील देवत्व हे माझ्यासाठी खूप प्रेरणादायी आहे. जेव्हा मी निराश असतो, तेव्हा तुमचे गाणे ऐकतो आणि पुन्हा लढण्याची ताकद मिळते. तुम्ही दाखवून दिले की, जर तुमच्याकडे अस्सल कला आणि निष्पाप मन असेल, तर जगातील कोणतीही अडचण तुम्हाला थांबवू शकत नाही.
तुमच्या या संपूर्ण प्रवासाला आणि महाराष्ट्राची लोककला जिवंत ठेवण्याच्या तुमच्या या पवित्र कार्याला माझा मानाचा मुजरा! तुम्ही ग्रेट आहात, शाहीर!
लेखन : जोतीराम बाबु शिंदे