सप्त हिंदकेसरी ‘मोठा लक्ष्या’: शर्यत क्षेत्राचा देव हरपला — एका दैवी युगाचा अस्त!

महाराष्ट्राच्या मातीला भूक लागली, ती विजयाच्या धुळीची. आज तीच माती शोकसागरात बुडाली आहे. ज्याच्या टापांच्या आवाजाने लाखो शर्यतप्रेमींच्या हृदयात थरार निर्माण व्हायचा, तो आपला लाडका ‘सप्त हिंदकेसरी मोठा लक्ष्या’ या जगातून कायमचा निरोप घेऊन गेला आहे. हा नुसता एका बैलाचा मृत्यू नाही, तर बैलगाडा शर्यतीच्या दैवी युगाचा अस्त आहे. ‘मोठा लक्ष्या’ हा केवळ एक शर्यतवीर नव्हता, तर तो महाराष्ट्राच्या मातीतील अस्सल शर्यत क्षेत्रातला देव होता.

मालकाचे प्रेम, सारथीचा विश्वास: वाटेगावकर-लक्ष्याचे अलौकिक नाते

लक्ष्याच्या यशाची कहाणी सुरू होते ती उत्तम भाऊ वाटेगावकर (वाटेगाव, सातारा) यांच्यापासून. लक्ष्या त्यांच्यासाठी कुटुंबाचा आधारस्तंभ होताच, पण वाटेगावकर यांनी एकाच वेळी दोन भूमिका निभावल्या. त्यांनी लक्ष्याला केवळ वाढवले नाही, तर स्वतः उत्तम सारथी (ड्रायव्हर) म्हणून त्याच्यासोबत मैदानात उतरले!हाच त्यांच्या नात्यातील सर्वात मोठा भावनिक आणि ऐतिहासिक बिंदू आहे. मालक, पालक आणि सारथी अशा तिहेरी भूमिकेतून उत्तम भाऊंनी लक्ष्यावर विश्वास दाखवला. त्यांच्या हाकेचा आणि लगामाचा स्पर्श लक्ष्याला इतका परिचित होता की, मैदानात उतरल्यावर लक्ष्या नुसता धावत नसे, तर तो स्वतःच्या मालकाच्या विश्वासासाठी आणि एका अपूर्व प्रेमासाठी धावत असे. त्यांचे प्रेमळ कुरवाळणे, डोळ्यांतील आनंदाश्रू आणि लक्ष्याच्या पाठीवरची शाबासकीची थाप, हेच त्याला विजयाची दैवी ताकद देत असे. त्यानंतरचे मालक किरण शेठ राऊत (बदलापूर) यांनीही लक्ष्याला तेच प्रेम आणि आदर दिला, ज्यामुळे लक्ष्याचे भावनिक कवच शेवटपर्यंत मजबूत राहिले.

५५०+ विजय आणि दैवी गतीचा थरार

लक्ष्याने आपल्या कारकिर्दीत ५५० हून अधिक बिनजोड शर्यती जिंकल्या. त्याने मिळवलेले विजय साधेसुधे नव्हते. त्याच्या धावण्यामध्ये एक प्रकारचा ईश्वरी स्पर्श जाणवत होता. तो धावत नव्हता, तर जणू उत्तम सारथीच्या हाकेवर स्वार होऊन नियतीला आव्हान देत होता. त्याची गती म्हणजे विजेचा कडकडाट! उत्तम भाऊंसारख्या सारथीचा अचूक निर्णय आणि लक्ष्याची प्रचंड क्षमता, या दोन घटकांनी मैदानात इतिहास घडवला. हा देव आपल्या प्रतिस्पर्धकांना नेहमीच मागे टाकून एका मोठ्या अंतराने गाडी जिंकायचा!

त्याने केलेल्या या दैवी पराक्रमामुळेच त्याला सात वेळा हिंदकेसरी किताबाचा सर्वोच्च मान मिळाला. त्याने ज्या मैदानांमध्ये आपला डंका वाजवला, ती मैदाने आज महाराष्ट्राच्या शर्यत परंपरेची पवित्र तीर्थक्षेत्रे बनली आहेत:त्याने कोरेगाव (सातारा), पुसेगाव (सातारा), पेडगाव (सातारा) आणि वडकी (पुणे) यांसारख्या नामांकित मैदानांवर ‘हिंदकेसरी’चा किताब अभिमानाने पटकावला. सातारा जिल्ह्यातील या मैदानांवरील त्याचे यश, हे महाराष्ट्राच्या मातीतील राजाने आपल्याच घरी दिलेला मानाचा मुजरा होता.या नामांकित मैदानांमध्ये जेव्हा लक्ष्या दाखल होत असे, तेव्हा त्याच्या स्वागताला शेकडोंची गर्दी जमत असे. शर्यतीच्या शेवटच्या टप्प्यात, सारथीच्या अचूक हाकेवर लक्ष्याने आपल्या दैवी ताकदीने अशी भरारी घेतली की, त्याने विजेतेपदाला गवसणी घातली.

विश्वासू साथीदार: छोटा लक्ष्या

लक्ष्याच्या विजयाचा तो रथ एकटा चालला नाही. त्याला अनेक कसदार बैलांनी साथ दिली, पण त्याची सर्वात विश्वासू आणि यशस्वी जोडी होती ‘छोटा लक्ष्या’ सोबत. ‘छोटा लक्ष्या’ अनेक मोठ्या शर्यतींमध्ये त्याचा दमदार आणि निष्ठावान साथीदार ठरला.

या दोन लक्ष्यांच्या जोडीने मैदानात उतरून अनेक विक्रम रचले आणि शर्यत परंपरेत आपले नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरले.आज ‘सप्त हिंदकेसरी मोठा लक्ष्या’ विश्रांती घेत असेल, पण त्याचा शौर्य, वेग, मालकावरची निष्ठा आणि मालक-सारथीचे त्याचे अतुलनीय नाते हा वारसा महाराष्ट्राच्या मातीतील प्रत्येक नवा बैलगाडा जतन करेल.

मोठा लक्ष्या म्हणजे नुसता बैल नाही, तो आहे आपल्या संस्कृतीतील एका योद्ध्याची, देवासारख्या लाडक्या प्राण्याची—एक अखंड भावनिक आणि युगप्रवर्तक गाथा!

जय लक्ष्या! जय महाराष्ट्र!

लेखन: जोतिराम बाबु शिंदे