खरं सांगायचं तर माझी या दोघांशी कोणतीही वैयक्तिक ओळख किंवा उठबस नाही. पण चिखलगुट्ट्याच्या मैदानावर त्यांनी जे काम करून दाखवलं आहे, त्याला सलाम करण्यासाठीच हा प्रपंच! काही व्यक्तींशी आपलं नातं नसलं, तरी त्यांनी आपल्या मातीतल्या खेळासाठी दिलेल्या योगदानामुळे त्यांच्याबद्दल आपोआपच मनात एक आदराची भावना निर्माण होते.
काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आठवून बघा… गावाकडच्या चिखलगुट्ट्याच्या किंवा शर्यतीच्या मैदानावर कॉमेंट्री करायला कोण असायचं? गावातलाच एखादा हौशी गडी, माईकवर सहज बोलणारा एखादा नागरिक किंवा शाळेतले शिक्षक. साध्या, नेहमीच्या शब्दांत धावत्या स्पर्धेची माहिती दिली जायची. पण काळाच्या ओघात या रांगड्या खेळाचं रूप बदललं.चिखलगुट्ट्याच्या मैदानावर असा एक थरार आणि वेगळाच उत्साह निर्माण झाला, ज्याने प्रेक्षकांना अक्षरशः वेड लावलं. ही जादू, हा बुलंद आवाज मैदानावर आणणारे दोन हिरे म्हणजे सूरजदादा कांबळे (तिरवडेकर) आणि बंडाभाऊ सांगावकर!
या दोघांच्या घोगऱ्या, भारदस्त आणि जिद्दीने भरलेल्या आवाजाने आज चिखलगुट्ट्याला एका भलत्याच उंचीवर नेऊन ठेवलं आहे.
जेव्हा माईकवर आवाज घुमतो, तेव्हा शिवार हादरतं!
तांबड्या मातीत तुडवलेला चिखल, समोर उभी ठाकलेली बैलजोडी आणि पळणाऱ्या बैलांच्या टापांचा टप-टप आवाज… अशा वातावरणात जेव्हा सूरजदादा किंवा बंडाभाऊ माईक हातात घेतात, तेव्हा मैदानातल्या प्रत्येक प्रेक्षकाच्या अंगावर काटा आल्याशिवाय राहत नाही.
सूरजदादा कांबळे (तिरवडेकर) यांच्या आवाजात अशी काही विलक्षण ऊर्जा आणि जादू आहे की, पाटी सुटल्यापासून ते बैल रेषेपार करेपर्यंत प्रत्येकजण श्वास रोखून धरतो. तर दुसरीकडे, बंडाभाऊ सांगावकरांची शब्दांवर असणारी पक्की पकड, त्यांचा गाढा अनुभव आणि शर्यतीतल्या सेकंदा-सेकंदाचा अंदाज मैदानावरचा थरार थेट काळजापर्यंत पोहोचवतो.
दोघांचं एकत्र असणं म्हणजे मैदानावरची कॉमेंट्री नाही, तर तो लाल मातीचा, चिखलाचा आणि शर्यत शौकिनांच्या श्वासांचा जिवंत सोहळा असतो!
नोकरी-धंदा सांभाळून मातीशी जपलेली नाळ
या दोघांच्या प्रवासातली सर्वात कौतुकास्पद गोष्ट म्हणजे, हे दोघे कुणी व्यावसायिक निवेदक नाहीत. आपापली नोकरी, स्वतःचा काम-धंदा आणि कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळून ते या खेळासाठी वेळ काढतात.
सूरजदादा तर स्वतः एक जबाबदार सरकारी नोकर आहेत. रोजच्या ऑफिसच्या कामाचा ताण, वेळेची शिस्त हे सगळं सांभाळून, मिळालेल्या वेळेत चिखलाच्या मैदानावर उतरणं ही साधी गोष्ट नाही. सूरजदादा आणि बंडाभाऊ कोणतीही व्यावसायिक अपेक्षा न ठेवता, फक्त आणि फक्त या पारंपारिक खेळावरच्या अफाट प्रेमापोटी तासनतास माईकवर गळा टेकवतात.
चिखलगुट्ट्याची नवी ओळख
आज परिस्थिती अशी आहे की, आपल्या भागातल्या कोणत्याही चिखलगुट्ट्याच्या मैदानावर सूरजदादा कांबळे (तिरवडेकर) आणि बंडाभाऊ सांगावकर या दोघांचा आवाज घुमला नाही, तर ते मैदान शर्यतप्रेमींना अगदी ओस पडल्यासारखं आणि अपूर्ण वाटतं. आपल्या अस्सल कोल्हापुरी-ग्रामीण बोलीने, समयसूचकतेने आणि खास ललकारीने त्यांनी या खेळाला एक ग्लॅमर आणि सन्मान मिळवून दिला आहे.
ओळख नसतानाही ज्यांच्याबद्दल लिहावसं वाटतं, तेच खरे लोकसेवक आणि संस्कृतीचे रक्षक असतात. आपल्या रोजच्या धावपळीतून वेळ काढून मातीतल्या या संस्कृतीचा वारसा समर्थपणे पुढे नेणारे सूरजदादा कांबळे आणि बंडाभाऊ सांगावकर हे चिखलगुट्ट्याच्या इतिहासातील दोन खंदे आणि मानाचे शिलेदार आहेत!
जोतीराम बाबु शिंदे
८८९८९५५५९३